دکتر شروین شکوهی متخصص بیماری های عفونی و مدیر گروه عفونی دانشگاه در گفتگویی در خصوص بیماری کویید-19، علائم، راه های پیشگیری و اقدامات انجام شده توضیحات مبسوطی را ارائه داد.

ضمن تشکر از ایشان به خاطر وقتی که در اختیار ما قرار دادند در ادامه این گفتگو را می خوانیم.

 

لطفا خودتان را معرفی کنید و سوابق علمی و اجرایی خود را به طور خلاصه توضیح دهید.

دکتر شروین شکوهی هستم متخصص بیماری های عفونی، فلوشیپ بیماریهای عفونی در بیماران مبتلا به نقص ایمنی و مدیرگروه عفونی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی.

گروه بیماریهای عفونی دانشگاه از سال 1352 با راه اندازی بخش بیماریهای عفونی بیمارستان لقمان الدوله برای اولین بار در مراکز تابعه دانشگاه ملی سابق فعالیت خود را به طور مستقل از گروه داخلی شروع کرد. در حال حاضر گروه دارای 4 بخش عفونی در بیمارستانهای لقمان حکیم، امام حسین(ع)، لبافی نژاد و مسیح دانشوری است که  این بخش­ها با همکاری اعضای هیئت علمی گروه، با ارایه خدمات تشخیصی، درمانی، آموزشی و پیشگیرانه در خصوص بیماریهای عفونی به صورت سرپایی، بستری و مشاوره می پردازند.همچنین تعدادی از  اعضای هیات علمی گروه  به صورت مشاور در بیمارستانهای مدرس، شهدای تجریش و طالقانی فعالیت دارند.

از اقدامات مهم این گروه تربیت فلوشیپ در رشته بیماریهای عفونی در بیماران مبتلا به نقص ایمنی  از سال 1390 بود . آموزش سایر رده ­های دانشجویان از کارآموزی تا دستیاران تخصصی بیماریهای عفونی نیز در این گروه از بدو راه اندازی تاکنون ادامه دارد.

از اقدامات مهم دیگر گروه، راه اندازی مرکز مشاوره بیماریهای رفتاری به منظور یکپارچه سازی خدمات به بیمارانHIVو آموزش دستیاران عفونی، از سال 1393 زیر نظر بخش بیماریهای عفونی مرکز پزشکی، آموزشی و درمانی لقمان حکیم می­ باشد.

گروه بیماریهای عفونی، درحال حاضر دارای 17 نفر هیئت علمی است که از این تعداد 5 نفر استاد،  2 نفر دانشیار و  نفر 10استادیار است و اینجانب از آبان ماه سال  1398 تاکنون مدیریت گروه را بر عهده دارم.تعداد استادیارهای جوان گروه  قابل قبول است و میانگین سنی اساتید گروه خیلی زیاد نیست و در رنج متوسط قرار دارد.

درخصوص علائم بیماری کووید- 19 و اینکه در کل بیماری چیست توضیحاتی بفرمایید.

علائم بیماری COVID-19شامل عفونت دستگاه تنفسی فوقانی که منجر به عفونت دستگاه تنفسی تحتانی می شود . درصد قابل قبولی از افرادی که به این بیماری مبتلا می شوند کاملا بی علامت هستند و درصد آن در مطالعات مختلف فرق می کند ولی حدود 20 درصد افراد هیچ علامتی ندارند و حدود 50 تا 60 درصد افراد علامت خفیفی پیدا می کنند و احتیاج به بستری شدن ندارند مثل تب و لرز و مشکل در بویایی و چشایی کمر درد و بدن درد و سردرد و اسهال و استفراغ و دل درد. 20 درصد افراد بعلت مشکلات حاد تنفسی که پیدا می کنند نیاز به بستری شدن دارند که حال عمومی اکثر این افراد خوب است و 5 درصد از آنها در آی سی یو بستری می شوند و متاسفانه از این افراد درصدی هم فوت می کنند.

عملکرد گروه عفونی و اساتید این گروه را در برخورد با بیماری و مهار آن چگونه ارزیابی می کنید؟

بخش های عفونی مراکز  پزشکی و آموزشی، درمانی  در مدیریت، پیشگیری و کنترل  بیماریCOVID-19 مسئولیت خطیری را برعهده داشتند ، به طوری که تمامی اعضای هیات علمی و دستیاران عفونی مراکز تابعه دانشگاه  با تلاش شبانه روزی خود، شرایط را به نحو مطلوب مدیریت و کنترل کردند.

یکی از بیمارستانهایی که از همان ابتدای شروع بیماری COVID-19 ،  بعنوان بیمارستان معین انتخاب شد و دستیارها و اتندهای داخلی آن شروع به مقابله با این بیماری کردند،  بیمارستان مسیح دانشوری بود . بعد از آن بیمارستانهای امام حسین(ع) و لبافی نژاد بعنوان بیمارستان ریفرال  انتخاب شدند.  از آنجایی که بیمارستان لقمان بعلت آمار بالای مراجعین با  مسمومیت های الکلی در دو جبهه مجبور به جنگ بود و تعداد بیماران آن نیز بسیار زیاد بود، به عنوان بیمارستان معین انتخاب نشد با اینحال همچنان به بیماران COVID-19خدمات ارائه می شد و تعداد زیادی بیمارCOVID-19در این بیمارستان بستری بودند.

در خصوص عملکرد اعضای هیأت علمی و دستیارهای گروه لازم به ذک راست که  اعضای هیات علمی و دستیاران این گروه، علاوه بر پوشش بیماران COVID-19بستری در مراکز درمانی تابعه بخش های عفونی، با بیمارستانهای سایر دانشگاه های علوم پزشکی و نیز بیمارستانهای منتخب دانشگاه نیز همکاری داشتند.. به طوری که  با شناسایی این بیماری در استان قم، در اسرع وقت هماهنگی های لازم با معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی جهت اعزام کادر پزشکی گروه عفونی به عمل آمد و فردای روز اعلام بیماری در قم، یکی از اعضای هیات علمی و یکی از دستیارهای گروه  شبانه به سمت قم حرکت و در بیمارستان معین آنجا مستقر و به مدت یک روز و نیم به ویزیت  و مشاوره بیماران پرداختند. همچنین با اعلام لیست بیمارستانهای معین از طرف معاونت درمان و  آموزشی دانشگاه به گروه ، اقدامات و هماهنگی های لازم جهت ارائه مشاوره  تخصصی توسط اتندینگ و حضور  دستیارهای گروه جهت پوشش بیماران مبتلا  به بیماری COVID-19در بیمارستانهای طرفه و شهدای گمنام صورت گرفت.

سپس بعد از انتخاب بیمارستانهای لبافی نژاد و امام حسین، از  اتندینگ، فلوها و  دستیاران گروه عفونی در بخش های عفونی این بیمارستانها جهت ارائه خدمات به بیماران استفاده شد. در بیمارستان مسیح دانشوری، دکتر پیام طبرسی، دکتر مجید مرجانی و دکتر افشین منیری با همکاری اعضای هیات علمی داخلی،ریه، ICUو بیهوشیبا تلاش فراوان در این دوران کارنامه خوبی را از خود به جا گذاشتند. در مورد بیمارستان لبافی نژاد و امام حسین(ع) نیز تمامی اعضای هیات علمی زحمت کشیدند و رزیدنت ها به اتندهای داخلی و ریه در مبارزه با بیماری کمک کردند. در بیمارستان لقمان اتندهای عفونی بیشتر کار را انجام دادند و اساتیدآی سی یو در همه بیمارستانها بسیار کمک کننده بودند و کمرنگ شدن بیماری بعلت همین تلاش ها است و ارزش کار کادر پزشکی گروه های عفونی و داخلی وآی سی یو در این دوران قابل تحسین است و آنها همچنان در سنگرند و به تلاش خود ادامه می دهند.

عملکرد بخش های عفونی بیمارستانها در کنترل بیماری چگونه بوده است و چه نقاط ضعف و قوتی را تاکنون مشاهده کرده اید؟

تعداد کم اعضای هیات علمی در بیمارستانها مشکل اصلی بود و تعداد رزیدنت ها که 18 نفر هستند در چهار بیمارستان بسیار کم بود و ما مجبور شدیم از رزیدنت های سایر گروه مثل داخلی کمک بگیریم و در همان زمان با پیک بیماری هم مواجه شدیم که فشار کار بسیار بالا بود.

 

درخصوص راه های پیشگیری و درمان بیماری توضیح دهید؟

برای این بیماری دارویی وجود نداردو مطالعاتی برای درمان بیماری در ایران و جاهای دیگر انجام می شود تا به نتیجه برسند ولی در حال حاضر بهترین راه قرنطینه و در خانه ماندن است. این ارگانیسم به صورت قطرات تنفسی از طریق دهان منتشر می شود پس حفظ فاصله و نزدیک نشدن به دیگران و ماسک زدن می تواند کمک کننده باشد این قطرات روی سطوح می نشیند و اگر دست به آنها برخورد کند و بعد به دهان و بینی و چشم زده شود منتقل میشود. باید مرتب دست ها با آب و صابون شسته شوند. و تا جایی که می شود دست ها با صورت تماس نداشته باشند. اگر دست آلوده شد فورا حداقل به میزان 20 ثانیه با آب و صابون شسته شود یا محلول الکل دار همراه همه باشد تا فوری اسپری کنند.

در بیمارستانها و در بعضی بخش ها وضعیت متفاوت است. به عنوان مثال در بخش هایی که  اندوسکوپی و کولونسکوپی و ساکشن و ... انجام می شود، ذرات در هوا پخش شوند و هرکسی از آن منطقه عبور کند قابلیت درگیر شدن با این بیماری را دارد . این ذرات ساعت ها در هوا معلق می ماند پس در بیمارستانها ماسک معمولی نمی توان استفاده کرد و حتما باید ماسک  N95استفاده شود. علاوه بر این بهداشت تماسی باید رعایت شود . باید از دستکش استفاده باشد و دست با صورت و بینی تماس نداشته باشد. همکاران مرتب دست به ماسک خود می زنند و مرتب به آنها تذکر می دهم که دست به جلوی ماسک خود نزنند و اگر چنین شد فورا دست شسته شود.

آیا زدن ماسک را برای افراد سالم و بیمار پیشنهاد می کنید؟

پاسخ این سوال به دو گونه است؛ یا مثل الان ماسک اجباری نباشد. در این زمان برای افرادی که بیمار نیستند و فاصله 2 متر را نمی توانند رعایت کنند باید ماسک استاندارد زده شود و فردی که ماسک استفاده می کند باید شرایط ماسک زدن را بداند یعنی دستش به هیچ عنوان نباید به ماسک بخورد و اگر خورد باید بلافاصله بشوید. زیرا به راحتی از طریق چشم و مخاط منتقل می شود.

اگر شرایط طوری باشد که ماسک زدن برای همکاران در بخش های عفونی اجباری شود بسیار عالی می شود در این شرایط ماسک نمی زنیم که بیماری را نگیریم بلکه ماسک میزنیم تا اگر بیمار هستیم به بقیه منتقل نکنیم . در این شرایط ماسک معمولی و دست دوز هم کافی است و حتما لازم نیست استاندارد باشد. ترسی که از دست زدن به ماسک و آلوده شدن دست وجود دارد در این شرایط وجود ندارد چون ویروسی در هوا نیست که روی ماسک ما بنشیند. این مراعات بسیار مفید خواهد بود. زیرا اگر همه ماسک بزنند احتمال اینکه قطرات تنفسی کسی روی سطوح باشد بسیار کم خواهد شد و به نفع همه است.

آیا تغذیه مناسب و مصرف ویتامین ها می تواند راهی موثر برای پیشگیری از بیماری است؟

کمبود ریزی مغذی و ویتامین ها مثل زینک، سلنیوم، ویتامین C، ویتامین Dو ... در بیمارانی که به بیماری ویروسی مبتلا می شوند، احتمال اینکه بیماری فرد مبتلا به سمت بیماری شدید پیشرفت کند، بیشتر از افرادی است که این ریز مغذی و ویتامین ها را به اندازه کافی در بدنشان دارند. ولی نمی توان گفت که این ریز مغذی ها و ویتامین نقش پیشگیری کننده در بیماری COVI-19دارند

آیا گرمای هوا می تواند ویروس را از بین ببرد؟

ویروسی که روی سطوح است یا در هوا وجود دارد  برای زنده ماندن به یکسری از متغیرها احتیاج دارد تا بیشتر زنده بماند که یکی دما و دیگری رطوبت است . هرچه دمای هوا بالاتر باشد احتمال زنده ماندن ویروس روی سطوح کمتر می شود . مثلا اگر کسی در اسفندماه دست خود را به دستگیره در تاکسی بزند و یا اگر در خردادماه این کار را انجام دهد احتمال زنده ماندن این ویروس در خردادماه کمتر است نسبت به اسفندماه که هواسردتر است. پس این به این معنی است که انتقال در هوای گرم کندتر انجام می شود . احتمال انتقال از سطوح در هوای گرم کمتر است ولی گرمای هوا ویروس را از بین نمی برد.

پلاسما درمانی چیست و تا چه اندازه در درمان افراد بیمار موفق بوده است؟

پلاسما درمانی در سارس و مرس و ابولا و انفولانزا انجام می شد ولی خیلی درمان مناسبی نبود زیرا از یک بیمار که بهبود یافته و به اندازه کافی پادتن دارد سرم را گرفته و به بیمار دیگر تزریق می کنند. در مواردی که بیماری شدید است مشکل ویروس نیست مشکل موادی است که در بدن ایجاد می شود و تغییراتی در همه ارگانها و  دیواره های عروق صورت می گیرد که باعث لخته  شدن خون می شود و عملا در بیماری های شدید کارساز نیست . در مورد بیماری که شدید نباشد ویروس در مناطقی از بدن زیاد می شود که با دادن آنتی بادی به آن مناطق نمی رسیم چون ویروس در خون این افراد درصد پایینی دارد و پادتن ویروس های خون را از بین می برد پس به طور کلی به احتمال بسیار زیاد پلاسما درمانی درمان مناسبی برای افراد متوسط و شدید نیست.

آیا اهدای خون می تواند فرد را دچار بیماری کویید –19 کند؟

لود این ویروس در داخل خون بسیار کم است و به احتمال خیلی زیاد COVID-19بیماری نیست که از طریق خون بتواند منتقل شود.

پیش بینی شما برای تمام شدن دوره بیماری چیست و آیا می توان زمان مشخصی برای اتمام بیماری تعیین کرد؟

در هیچ جای دنیا نمی توان گفت که چه زمانی ویروس از بین می رود مثلا در ایران با اینکه فاصله گذاری اجتماعی به دلایل مشخصی رعایت نمی شود ولی ویروس درحال کم شدن است واقعا چرا این اتفاق می افتد کسی نمی داند و یا مثلا در جاهایی که کاملا فاصله اجتماعی رعایت می شود بازهم تعداد مرگ و میر و ابتلا نسبتاً  بالاست بازهم معلوم نیست چرا . پس رفتار ویروس اصلا مشخص نیست و اینکه آیا مجدداً افزایش می یابد و به پیک می رسد یا خیر نمی توان نظر داد.

آموزش مجازی دانشجویان پزشکی در دوره بیماری چگونه انجام می شود و شما این آموزش را چگونه ارزیابی می کنید؟

این آموزش هم اکنون در حال انجام است ولی خیلی موثر نیست زیرا  علم پزشکی، یک علم تجربی است و باید تجربه شود و دانشجوی پزشکی باید بیمار را ببیند و لمس کند ، بالای سر بیماری باشد و پزشکی را با او یاد بگیرد. خیلی به صورت تئوری موثر نخواهد بود ولی در شرایط حال مجبوریم با این روش جلو برویم.

آیا افرادی که کرونا گرفته اند باز هم در معرض ابتلا به بیماری قرار خواهند گرفت؟

احتمال آن بسیار کم است ولی صد در صد نمی توانیم در این خصوص نظر قطعی ارائه بدهیم . خیلی احتمال کم است که کسی که بیماری را گرفته در فاصله زمانی نزدیک مبتلا شود ولی ممکن است مثلا سال آینده به دلیل تغییر رفتار و یا تغییر در ایمنی بدن دوباره مبتلا شود.

 به نظر شما طرح فاصله گذاری اجتماعی در حال حاضر به صورت مناسبی انجام می شود و اشکالات آن چیست؟

تنها کار ممکن در خانه ماندن است زیرا در اجتماع به صورت غیرارادی دستمان به سطوح می خورد و رعایت اصول بهداشتی بسیار سخت است و دقت می خواهد.

کسانی که مسئولند باید روی فاصله گذاری ها دقت بیشتری کنند مثلا در تاکسی یا مترو باید نظارت شود که حتما ماسک زده شود یا فاصله ها تا جایی که می شود رعایت شود و مرتب سطوح ضدعفونی شود .

خبرهای مختلفی درخصوص یافتن دارویی موثر یا پیدا شدن واکسن می شنویم تا چه اندازه می توان به صحت آنها اطمینان کرد؟

هیچ دارویی برای این بیماری وجود ندارد و این داروهایی که ما استفاده می کنیم ممکن است در شرایطی تاثیر داشته باشد . داروها برای زمانی که بیماری شدید نیست شاید به صورت مسکن بتواند عمل کند ولی در بیماری شدید هیچ کاربردی ندارند.

واکسنی هم وجود ندارد ولی بسیاری از کشورها و شرکت ها دارند روی آن کار می کنند . ساخت واکسن مدت طولانی کار می برد و در آینده نزدیک نمی توان منتظر واکسن بود . اگر ویروس مثل HIV و یا هپاتیت Cتغییر کند، شرایط ساخت واکسن خیلی مشکل خواهد شد.

و سخن آخر...

بزرگترین کاری که می توان کرد این است که از انتقال بیماری جلوگیری کنیم یعنی فرد بیمار چه علامت دار و چه بی علامت نباید با هم تماس داشته باشند. بهترین کار قرنطینه است . قرنطینه آنگونه که در کشور چین انجام شد بهترین کاری است که می توان کرد ولی باید دید که آیا کشورها می توانند چنین کاری بکنند که عملا در کشور ما به دلایل اقتصادی و اجتماعی نمی تواند اینکار انجام شود پس مجبوریم قرنطینه با درجات پایین تر را استفاده کنیم و تمام ارگان ها باید تمام تلاششان را بکنند که فاصله گذاری اجتماعی به خوبی انجام شود.

برخلاف تصور عموم که می گویند کرونا کم شده و درحال از بین رفتن است چنین موردی صحت ندارد و متاسفانه الان در جامعه تعداد زیادی از افراد استفاده از ماسک را رعایت نمی کنند، نمی ترسند، فاصله را رعایت نمی کنند و فاصله گذاری اجتماعی دارد از بین می رود و ما پزشکان می گوییم که هیچ چیز تمام نشده و هنوز نمی دانیم چه می شود. هنوز اعداد و ارقام بالایی براثر ابتلا به بیماری به بیمارستانها مراجعه می کنند و این خوب نیست. مهم است که این عدد کم شود و تعداد مراجعین کاهش یابد که هنوز این اتفاق نیفتاده است.

 باید جایی سرمایه گذاری شود که بتوان تعداد ابتلا به این بیماری را به حداقل رسانید. مردم باید  نکات بهداشتی را رعایت کنند تا از یکدیگر بیماری را نگیرند. در حال حاضر مهمترین دغدغه ما این است که جلوی انتقال بیماری  و ابتلای افراد جامعه به این بیماری را بگیریم،  پیدا کردن دارو در اولویت بعدی قرار دارد.