17 آبان ماه مصادف با هشتم سپتامبر بعنوان روز جهانی رادیولوژی نامگذاری شده است . به همین مناسبت روابط عمومی دانشکده پزشکی، گفتگویی با دکتر عباس ارجمند شبستری مدیر گروه رادیولوژی دانشگاه داشته که به شرح ذیل است.

ضمن تبریک 17 آبان ماه روز جهانی رادیولوژی لطفا مختصری درخصوص تاریخچه پیدایش این علم و پیشرفتهای آن تا زمان حال توضیحاتی بفرمایید؟

آغاز علم رادیولوژی به سال 1895 میلادی برمیگردد که فیزیکدانی آلمانی بنام Wilhelm Konrad Roentgen، اشعه ای ناشناخته را کشف کرد که می توانست تصویر اجزای درونی بدن را تهیه کند. بدلیل اینکه این اشعه ماهیتی ناشناخته داشت، آن را بنام اشعه ایکس (X)به معنای ناشناخته نامیدند.

گرچه رادیولوژی با این کشف آغاز شد، ولی علم تصویربرداری پزشکی محدود به استفاده از اشعه ایکس باقی نماند و با پیشرفت علوم و صنایع و ظهور فن آوری های نوین، روشهای دیگر تصویربرداری نیز در این مجموعه قرار گرفتند که مهمترین آنها سونوگرافی، CT Scanو MRIمی باشند.

سونوگرافی که از اوایل دهه 1960 میلادی در تصویربرداری پزشکی مورد استفاده قرار گرفت، با استفاده از امواج مافوق صوتی که توسط خاصیت موسوم به پیزوالکتریک در کریستالهای طبیعی یا مصنوعی ایجاد می شوند، انجام می شود.

اولین دستگاه CTدر سال 1971 توسط فیزیکدانی انگلیسی بنام Godfrey Hounsfieldاختراع شد و اساس آن بر پایه استفاده از اشعه ایکس در تهیه تصاویر مقطعی از مناطق مختلف بدن است. مخترع دستگاه CTبدلیل این اختراع موفق به دریافت جایزه نوبل و دهها جایزه بین المللی دیگر شد.

نخستین دستگاههای MRIنیز در اوایل دهه 1990 میلادی بر اساس تبادل انرژی ناشی از تغییر جهت چرخش پروتون های داخل هسته اتم های تشکیل دهنده بدن در یک فضای مغناطیسی، مورد استفاده قرار گرفتند. مخترعان MRIنیز از دریافت کنندگان جایزه نوبل بودند.

لازم به یادآوری است که رشته مهم دیگر تصویربرداری پزشکی، مجموعه پزشکی هسته ای است که با استفاده از مواد مولد تشعشع موسوم به مواد رادیوایزوتوپ انجام میشود و در ایران و تعدادی از کشورهای دیگر جهان، بعنوان رشته تخصصی دیگری مستقل از رادیولوژی، تعریف شده است.   

امروزه با توجه به اینکه علوم تصویربرداری پزشکی بر پایه فناوریهای علمی قرار دارند، پیشرفت های غیر قابل پیش بینی و شگرفی کرده اند که گاه از حد تصور خارج شده است، بطوریکه سرعت این پیشرفت در مدت زمانی که از پیدایش این علم گذشته، با هیچیک از علوم بالینی پزشکی دیگر قابل مقایسه نمی باشد و بر اساس نطرسنجی که در ابتدای هزاره سوم میلادی در میان معتبرترین دانشمندان علوم پزشکی جهان انجام گرفت، تاثیرگذارترین تحولات پزشکی جهان در قرن بیستم، علوم تصویربرداری پزشکی بوده اند.

    

چه ارتباطی بین حرفه و کار رادیولوژی و کاهش درد دردمندان وجود دارد؟ (چند نکته)

امروزه تصویربرداری پزشکی را می توان به دو زیرشاخه کلی شامل تصویربرداری تشخیصی و رادیولوژی Interventionalتقسیم کرد.

با استفاده از علوم تصویربرداری پزشکی تشخیصی، تعداد قابل توجهی از بیماریهای مهم در ساختمانهای مختلف بدن از جمله بیماریهای ناتوان کننده، سرطانها و بیماریهای عفونی و التهابی، بسیار سریعتر و دقیق تر از گذشته و در مراحل ابتدایی تر تشخیص داده شده و لذا درمان آنها با سرعت بیشتری آغاز می شود که در اکثریت موارد، منجر به بهبودی سریعتر و موثرتر می شود.

از سوی دیگر، امروزه با انجام اقدامات Interventionalرادیولوژیک، بسیاری از بیماریها که به جراحی های بزرگ و سنگینی برای درمان نیاز داشتند، با اقداماتی که کمتر تهاجمی و برای بیمار، قابل تحمل تر بوده و با عوارض کمتری همراه هستند، درمان میشوند.

لذا در حال حاضر، رادیولوژی نه تنها یک علم در جهت تشخیص سریعتر و دقیق تر تلقی می شود بلکه در حیطه هایی نیز بطور شایع بعنوان یک علم درمانی عمل می کند.

درخصوص پتانسیل و ظرفیت های موجود در گروه در مراکز تابعه دانشگاه توضیح دهید؟

در طی سالهای اخیر، گروه رادیولوژی دانشگاه با نصب و راه اندازی تجهیزات رادیوگرافیک دیجیتال، دستگاههای سونوگرافی، CT Scanو MRIو همچنین، نخستین و پیشرفته ترین دستگاه فعلی PET/CTدر کشور، در جهت همگامی با پیشرفت های علمی و فناوری در زمینه های آموزش دستیاران و دانشجویان پزشکی، درمان بیماران و انجام پروژه های پژوهشی گام برداشته است.

در عین حال، کلیه مراکز آموزشی تابعه دانشگاه به سیستم PACSبرای ذخیره سازی و انتقال اطلاعات تصویربرداری دیجیتال، مجهز شده اند.

براساس ظرفیت های فعلی تجهیزاتی و نیروی انسانی، برنامه ریزی هایی در جهت ارتقای زمینه های آموزشی، پژوهشی و درمانی صورت گرفته تا در آینده، با افزایش گسترده تر امکانات تجهیزاتی و نیروی انسانی متخصص و کارآمد، شاهد تحول در عرصه علوم تصویربرداری تشخیصی و درمانی در مراکز تابعه دانشگاه بوده و با تقویت فعالیت های آموزشی، تعریف و راه اندازی دوره های فلوشیپ و تاسیس مرکز پژوهش رادیولوژی دانشگاه به اهداف کوتاه مدت و بلند مدت دست یابیم.

 با استفاده از چه امکاناتی می توان این ظرفیت ها را افزایش داد؟

گسترش ظرفیت مراکز تصویربرداری پزشکی دانشگاهی در سراسر جهان نیاز به تقویت پنج عامل دارد که عبارتند از:

• استفاده از تجهیزات تصویربرداری پزشکی پیشرفته
• بکارگیری نیروی انسانی متخصص، علاقمند و آشنا به پیشرفتهای روزآمد در جهت آموزش این رشته
• توسعه زمینه های پژوهشی و مراکز تحقیقاتی تصویربرداری پزشکی
• امکان ذخیره تصاویر دیجیتال و ارتباط بخش ها و واحدهای مختلف یک مرکز و همچنین مراکز مختلف با یکدیگر جهت تبادل اطلاعات تصویری بیماران
• تاسیس رشته های فلوشیپ جهت افزایش تسلط علمی به زیرشاخه های علوم تصویربرداری    

تلاش گروه رادیولوژی دانشگاه در راستای تقویت عوامل مذکور خواهد بود.

چطور میتوان گروه رادیولوژی را بیش از پیش در سطح دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تقویت کرد؟

تقویت موقعیت گروه رادیولوژی در سطح دانشگاه و همچنین در رقابتی سازنده با دیگر دانشگاههای هم تراز، نیاز به افزایش تعداد اعضای هیات علمی این گروه، گسترش امکانات تجهیزاتی روزآمد تصویربرداری پزشکی و امکانات سیستم های PACSمستقر در مراکز تابعه، آغاز بکار دوره های فلوشیپ برای تقویت دانش و مهارتهای نیروی انسانی در زیرشاخه های علمی این رشته و توسعه پژوهش های رادیولوژیک بصورت سیستماتیک دارد.

مشکلاتی که شما و اعضای گروه با آن سر و کار دارید چه مشکلاتی است؟

مهمترین چالش فعلی گروه رادیولوژی دانشگاه، کمبود شدید و قابل توجه اعضای هیات علمی است. این کمبود، سبب صدمه به فعالیت های آموزشی، درمانی و پژوهشی شده و بطور باالقوه، موجب عدم دستیابی به اهداف برنامه های کوتاه مدت و بلند مدت گروه می شود.

مشکل دیگری که گروه رادیولوژی دانشگاه با آن مواجه است، کمبود تجهیزات پیشرفته و روزآمد برای پاسخگویی به نیازهای آموزشی، پژوهشی و درمانی متناسب با نیاز های زمان است زیرا تعداد قابل توجهی از تجهیزات مورد استفاده فعلی، فرسوده و مستهلک می باشند.

برنامه های آتی شما برای بهبود وضعیت گروه چیست؟

از برنامه های آینده گروه می توانیم به موارد ذیل اشاره کرد:

• تقویت جذب اعضای هیات علمی فعال و توانا
• جایگزینی تجهیزات فرسوده تصویربرداری پزشکی با تجهیزات کارآمد و پیشرفته
• راه اندازی دوره های فلوشیپ
• تجمیع مراکز آموزشی دانشگاه
• تقویت امکانات سیستم های PACSمستقر در مراکز و تلاش در جهت بکارگیری یک سیستم PACSمرکزی برای دانشگاه
• تاسیس مرکز پژوهش های رادیولوژی دانشگاه
• گسترش ارتباطات علمی گروه رادیولوژی در سطح منطقه ای و بین المللی

و اما سخن آخر...

این روز را به تمامی همکارانی که در حیطه رادیولژی فعالیت می کنند، اساتید، متخصصان، کارشناسان و دانشجویان رشته رادیولوژی تبریک می گویم و توفیق روزآفزون آنان را آرزو دارم.