بهداشت و سلامت عمومی امری که برخی آن را درحد شستن دست یا پوشیدن دستکش می دانند و برخی استفاده از تکنولوژی های روز را در آن ضروری می دانند. اینکه ما در همه گیری کرونا چقدر توانستیم از فناوری های نو و دانش روز استفاده کنیم مطلبی است که در ادامه گفتگو با دکتر سهرابی متخصص پزشکی اجتماعی و مدیرگروه بهداشت و پزشکی اجتماعی در برنامه کشیک سلامت می خوانیم.

پزشکی اجتماعی در مقوله سلامت چه کاری انجام می دهد؟

یکی از تخصص های پزشکی بالینی است و برخلاف بسیاری از تخصص ها که گروه هدف آنها فرد است اما گروه هدف پزشکی اجتماعی ، جامعه است. بعنوان مثال یک بیمار به متخصص قلب مراجعه می کند و با تجویز دارو بیماری او درمان می شود ولی ما در جامعه جستجو می کنیم تا ببینیم چه بیمارانی در معرض خطر این بیماری قلبی هستند و عوامل خطر را شناسایی کرده و برای کنترل آنها برنامه ریزی می کنیم تا مانع بیمارشدن دیگران شویم زیرا نمی توانیم مداخله ای برای درمان انجام دهیم. اسم دیگر رشته ما طب پیشگیری است و فعالیت ما بیشتر در مدیریت نظام سلامت مشخص می شود.

آیا در ستاد ملی مبارزه با بیماری کرونا از متخصصین پزشکی اجتماعی نیز حضور دارند؟

به صورت موثر در کمیته های علمی متخصصی نیست. در ستاد ملی مبارزه با کرونا نیز متخصص پزشکی اجتماعی نبود تا چندی پیش که به معاونت برنامه ریزی ملحق شدم و به آنها کمک کردم.

 خیلی ها بهداشت را جدای از درمان می دانند. نظر شما درخصوص تعامل این دو باهم چیست؟

اشتباهی که در نظام سلامت می شود این است که درمان و پیشگیری را مقابل هم می بینند. و فکر می کنند اگر به یکی پرداخته شد پرداختن به دیگری نیازی نیست. این دوهمیشه همراه هم هستند و هرمورد بایستی مجزا تجزیه و تحلیل شود.

با توجه به اینکه مقوله درمان خیلی پررنگ است و مراقبتهای دارویی و درمان های طبی پرهزینه برای مواجهه با بیماری کرونا پیشنهاد می شود نظر شما درا ین خصوص چیست؟

در دنیا تاکنون طیف وسیعی از عملکرد ها داشته ایم. کشورهایی مانند کره جنوبی و نیوزلند بسیار منطقی و برطبق اصول جلو رفتند خیلی زود بیماری در آنها کنترل شد و منابع انتقال عفونت شناسایی و فوری مهار شد . ولی کشورهایی مثل انگلیس و آمریکا کشورهایی بودند که دید درمان نگر داشتند و آنها به سیستم درمانی قوی خود مغرور شدند و پیشگیری را فراموش کردند. کرونا درمان ندارد و درمان های پیشنهادی برای پیشگیری از عوارض شدید و مرگ است مثل از بین بردن التهاب های تنفسی یا جلوگیری از لخته خون ولی خود ویروس را از بین نمی برند و درمان های قطعی نیستند. کره اگر موفق بود چون منبع عفونت را به سرعت شناسایی کردند تماسهای اطراف آنها را شناسایی کردند و سریعا قرنطینه را شروع و مدیریت کردند و این باعث شد که منابع انتقال محدود شود . پس پیشگیری حرف اول را می زند.

امروزه با استفاده از تلفن هوشمند و اپلیکیشن های مختلف و ... اطلاع رسانی زیادی برای مواجهه با کرونا انجام شد که بسیار موثر بود. در کشور ما هم خیلی کارها انجام شد که کمک کننده بود مثل طراحی سامانه برای غربالگری که به آرامش روانی افراد منجر شد . یا در رعایت فاصله گذاری و کم شدن تجمعات موثر واقع شد.

آیا از علما و خردمندان در حوزه بهداشت عمومی استفاده کافی کرده ایم و طرح های خلاقانه در این حوزه داشته ایم؟

مدیریت کرونا یک برگ زرین و پرافتخار برای کارکنان نظام سلامت است و بعد از دوران دفاع مقدس و جنگ تحمیلی پررنگ ترین حضور کارکنان نظام سلامت در این برهه از زمان بوده است . آماری که می بینیم و کنترل بیماری به خاطر این است که خود را در معرض بیماری قرار دادند و خیلی ها در این راه به شهادت رسیدند.

در بهداشت عمومی، زمان بسیار مهم است و کار درست، در زمان درست و شخص درست سه فاکتوری است که بایستی مد نظر قرار گیرد تا کارایی داشته باشد. بیش از 90 درصد کارهایی که انجام شد کارهای خوبی بود ولی مثلا در بحث قرنطینه قم باید سریعتر عمل می شد و نباید زمان از دست می رفت. به طور مثال در همان ابتدا یک تا سه نفر بیمار را می شد راحت تر از 150 بیمار کنترل کرد و ما از نظر زمانی یک مقدار تاخیر داشتیم. شخص مناسب فاکتور دیگری است که متاسفانه لحاظ نشد. کمیته اولیه کشوری که برگزار شد همه اعضای آن متخصصین بالینی بودند و این ایراد اصلی بود و بایستی از افرادی که متخصص در حوزه پزشکی اجتماعی هستند و پیشگیری را بلدند استفاده می شد و بازهم آنجا زمان از دست رفت. بعد از یکی دوهفته کمیته اپیدمیولوژی تشکیل شد و بازهم خبری از متخصصین بهداشت نبود.رشته ویروس شناسی جزو رشته هایی بود که باید متخصصینی در کمیته می داشت که متاسفانه وجود نداشت زیرا رفتار ویروس بسیار مهم است .

درخصوص نوآوری و کارهای انجام شده بخواهم بگویم ما در دهه 60 کار جدید انجام دادیم که مهمترین آن برقراری سیستم مراقبتهای اولیه سلامت بود و ساختار آن طوری است که می توانیم به تمامی مردم روستاها و شهرها از طریق مراکزجامع سلامت که شبانه روز به مردم خدمت می کنند دسترسی داشته باشیم و بیماریابی و کنترل بیماری مهمترین دستاورد آن است.

به نظر شما آیا باید همه کارها را به مردم واگذار کرد و مرتب به آنها تذکر داد تا پیشگیری کنند پس سهم دولت و وزارت بهداشت در این جا چیست؟

برخی بیماری ها، ابعاد و عوارض بیرونی در نظام سلامت دارند.  مثل تزریق واکسن که اگر بعنوان مثال یک عده واکسن نزنند به جز خودشان بر روی بقیه افراد هم تاثیر می گذارد. کرونا هم همین طور است اگر کسی رعایت نکند و در محیط ماسک نزند بقیه را هم در معرض بیماری قرار می دهد . سلامت در این جا جنبه عمومی دارد . وزارت بهداشت بعنوان حامی  و وکیل مردم و وظیفه دارد از مردم حمایت کند. 35 درصد افراد ناقل هستند و وزارت بهداشت بایستی با همکاری های بین بخشی این افراد را شناسایی نماید. وزارت بهداشت نه به تنهایی بلکه با هماهنگی با دیگر مراکز باید قانون وضع کند زیرا مردم ما ابزار قانونی و ضابطه های مشخص می خواهند و برای اینکه از قانونی پیروی کنند باید آن قانون بسیار شفاف و گویا و صریح توضیح داده شود و بر انجام آن تاکید قاطع شود.

ما در سلامت عمومی باید کارها را بصورت تیمی انجام دهیم. وزارت بهداشت در قسمت های مختلف باید دولت را درگیر کند و از قدرت او استفاده کند. تیمی را درست کند که متخصصین سلامت و متخصصین بالینی و دیگر ذینفعان در آن حضور داشته باشند  و برنامه هایی را که ارائه می دهد با موافقت دیگران همراه باشد درغیر این صورت انجام نمی شود. اگر پروتکلی تدوین می شود باید نیازهای همه افراد گروه هدف را بدانیم و اگر با خودشان مشورت کنیم بسیار بهتر است چون پیشنهادهای خوبی ارائه می دهند که می توان راهگشا باشد .

در حال حاضر به دلیل مسائل و دغدغه های اجتماعی و اقتصادی مراکز بسیاری بازگشایی شد ولی متاسفانه خیلی از مردم پروتکل های بهداشتی را رعایت نمی کنند.

مقوله اقتصاد و سلامت دو مقوله در ارتباط به هم است اگر بخواهیم اولویت را با یکی از اینها بدانیم اولویت با سلامت انسان هاست. سازمان جهانی بهداشت در سال 2007 شعاری را منتشر کرد که آن هم این بود "انسان سالم محور توسعه پایدار". اگر انسان سالم در در جامعه نباشد اقتصاد جامعه هم سالم نیست زیرا انسان سالم ایده می دهد ، کارآفرینی می کند و اقتصاد را می چرخاند.