هر سال با شروع فصل سرما، شاهد افزایش مراجعه بیماران مزمن انسداد ریوی به مراکز درمانی هستیم. از آنجا که شناسایی علائم و علل بیماری برای پیشگیری از ابتلا به‌آن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، هفدهم نوامبر (بیست و هفتم آبان)‌ روز جهانی بیماری‌های مزمن انسداد ریوی نامگذاری شده است. در آستانه فرا رسیدن این روز، با دکتر محمدرضا مسجدی سرپرست گروه آموزشی ریه بالغین مرکز پزشکی، آموزشی و درمانی مسیح دانشوری به گفتگو نشستیم.

دکتر مسجدی درخصوص علل مرگ و میر جهانی در کشورهای پیشرفته و درحال توسعه اظهار داشت: از شروع قرن 21 علل مرگ و میر درجهان در کشورهای پیشرفته و درحال توسعه، برخلاف گذشته، یکسان اعلام شده و چهارعلت اصلی مرگ و میر، بیماریهای قلبی و عروقی –بیماریهای تنفسی- سرطان ها و بیماریهای عفونی و واگیر هستند که البته درایران بایستی سوانح و تصادفات را نیز به این علل اضافه کرد. وی با اشاره به تعداد موارد مرگ اعلام شده حدود 372279 در سال 1392 از سوی سایت مرکز آمار ایران (8/25 درصد بیماریهای قلب و عروق، 14/10 درصد سوانح و تصادفات، 8/8 درصد سرطان، 4/7 درصد بیماریهای تنفسی و 6/6 درصد بیماریهای عفونی) افزود: بیماریهای مزمن تنفسی شامل آسم و بیماریهای مزمن انسداد ریوی است. حدود بیش از یک میلیارد نفر درجهان به بیماری آسم و آلرژی مبتلا هستند و تعداد مرگ و میر در آسم 150 هزار نفر است درصورتیکه در بیماریهای مزمن انسداد ریوی حدود 300 میلیون نفر یعنی خیلی کمتر از آسم درگیر این بیماری هستند ولی مرگ و میر این بیماری خیلی بیشتر از آسم یعنی سالانه سه میلیون نفر است که این نشاندهنده اهمیت بیماری های مزمن انسداد ریوی است.

ایشان در ادامه سخنان خود بیان داشت: حدود 70 تا 80 درصد علت بیماری مزمن انسداد ریوی که ما به اصطلاح به آن بیماری "بمار" می گوییم، استعمال دخانیات است. کسانی که در سنین نوجوانی سیگار و قلیان می کشند، 20 تا 30 سال آینده اثرات و عوارض بیماری را خواهند دید. علت اصلی این بیماری دود سیگار، آلودگی هوا و آلودگی داخل منزل است که به علت پخت و پز و یا استفاده از شومینه ایجاد می شود و آلودگی داخل منزل بعلت انواع دودهایی که در آن وجود دارد یک آلودگی ویژه است که با آلودگی محیط بیرون کاملا متفاوت است. حتی در برخی از روستاها هنوز از فضولات حیوانی یا چوب برای گرما و پخت و پز استفاده می کنند که اینها همه منبع آلودگی است.

سرپرست گروه آموزشی ریه درخصوص نحوه ابتلا به بیماری اظهار داشت: بیماری بمار(بیماریهای مزمن انسداد ریوی) آرام و آهسته بافت ریه را تخریب می کند و چون ساختار و آناتومی ریه را بهم می ریزد، درمان قطعی ندارد. ساختار ریه به طوری است که اکسیژن هوا را می گیرد و به قلب و ماهیچه ها و ... می رساند ، براثر تخریب ریه ، اکسیژن رسانی به بافتها مختل می شود و درنتیجه کار اعضای بدن مختل شده و فرد پس از فعالیت کوتاه ، احساس خستگی می کند و در نتیجه پیشرفت بیماری و نفس تنگی ایجاد شده فرد پس از چند قدم راه رفتن احساس خستگی می کند پس اولین علامت این بیماری نفس تنگی و احساس خستگی است. وی با اشاره به عوامل دیگر بیماری افزود: بیماری "بمار" باعث التهاب سلولهای مخاطی شده، در نتیجه باعث ایجاد سرفه و خلط گردیده که از علائم دیگر بیماری ست.

دکتر مسجدی با اشاره به اینکه افراد سیگاری و کسانی که در معرض دود سیگار هستند بیشتر مستعد بیماری هستند، گفت: در مطالعه ای که باهمکاری پژوهشکده سل و شهرداری تهران و با همکاری انجمن علمی آمریکا در مورد میزان گرفتاری جامعه در اثر بیماری "بمار" انجام شده است نشان داد 10 درصد افراد بالای 40 سال در شهر تهران دچار این بیماری اند وبیماری در خانمها و آقایان یکسان است، البته خانمها خیلی کمتر از آقایان مستعمل دخانیات هستند ولی چون در معرض آلودگی های محیطی دیگر هستند آمار تقریبا یکسان نشان داده می شود. ایشان افزود: سرماخوردگی و بیماریهای عفونی باعث تشدید بیماری "بمار" می شود. همچنین در افراد چاق و سنگین وزن احتمال آسم شدید و سخت زیاد است ولی در بیماری های مزمن انسداد ریه بعلت اینکه به جز ریه قسمتهای دیگر بدن نیز درگیر بیماری می شوند ، خود بیماری باعث لاغری فرد می شود و این نیز یکی دیگر از نشانه های بیماری است. ایشان در ادامه درخصوص سابقه خانوادگی و اختلالات ژنتیکی ، وجود یا عدم وجود برخی آنزیم ها به طور ژنتیکی را عامل مستعد کننده این بیماری برشمرد ولی میزان تاثیر آن را پایین دانست. همچنین استرس را نه بعنوان عامل به وجود آورنده بیماری بلکه بعنوان تشدیده کننده بیماری به خصوص در آسم مهم برشمرد.

دکتر محمدرضا مسجدی درخصوص پیشگیری از بیماری خاطرنشان ساخت: سه راه پیشگیری از بیماری را باید جدی بگیریم، اول برنامه کنترل دخانیات دوم کنترل آلودگی هوا و آلودگی های محیطی وسوم کنترل عفونت های تنفسی در دوران کودکی است زیرا کودکانی که دچار عفونت های تنفسی می شوند در بزرگسالی بیشتر مستعد بیماری های مزمن انسداد تنفسی هستند.

وی درخصوص تشخیص و کاهش عوارض بیماری اظهار داشت: افرادی که سه ماه در سال پی درپی سرفه و خلط صبحگاهی دارند و دوسال متوالی هم به طول می انجامد حتما بایستی به پزشک مراجعه تا بیماری آنها تشخیص داده شود و اینگونه افراد می توانند با توجه بیشتر به تغذیه خود ، جلوگیری از سرماخوردگی و عفونت های مزمن، واکسیناسیون، جلوگیری از قرار گرفتن در معرض آلودگی، استفاده از توان درمانی و توانبخشی و انجام ورزش ها و نرمش های خاص برای تقویت ماهیچه ها عوارض بیماری را کاهش دهند.

دکتر مسجدی سرپرست گروه آموزشی ریه بالغین در انتها درخصوص برنامه های آتی گروه خاطرنشان کرد: تشکیل کمیته بیماریهای تنفسی در معاونت بهداشتی  و تهیه  Guide lineهایی برای رسیدن به نتایج بهتر در کنترل بیماری، در طرح تحول سلامت و در سطح ملی یکی از برنامه های اصلی گروه است. همچنین از نظر پژوهشی قرار بود در تمامی استان های کشور طرحی را آغاز کنیم تا به وضعیت پراکندگی بیماری "بمار" در استان های مختلف بپردازیم که به دلیل کمبود بودجه و امکانات، این طرح هنوز انجام نشده است که می طلبد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی بعنوان یک مرجع علمی کشور حمایت خود را در به ثمررساندن این گونه تحقیقات و ایجاد حساسیت زایی در مردم درخصوص این بیماری بیش از پیش افزایش دهد. سومین کار آشنا نمودن و حساسیت زایی در میان مردم برای شناخت این بیماری از طریق برنامه های آموزشی گوناگون است زیرا در جهان کنونی همه سرطان را به خوبی می شناسند ولی بیماری "بمار" بعلت اینکه مرتب و مکرر تکرار نشده و نسبت به آن حساسیت زایی نشده مظلوم واقع شده است درحالیکه یکی از چهار علت مرگ و میر در سطح جهان است و می تواند هزینه های بسیاری را به بیمارستان، جامعه ، بیمه ها ، خود افراد درگیر بیماری و خانواده های آنها تحمیل نماید و از طریق شناساندن بیماری و کاهش عوارض آن می توان در هزینه های تحمیلی صرفه جویی کرد.